Interview met onze oprichter en co-directeur in het radioprogramma “Hoy empieza todo” op Radio 3 van Radio Nacional de España, over de goedkeuring door de Duitse ministerraad van het wetsvoorstel dat de toegang tot cannabis regelt via thuisteelt en cannabisverenigingen of cannabis social clubs.

Interviewer: Bernardo Soriano is woordvoerder van de vereniging Regulación Responsable, advocaat en deskundige op het gebied van reguleringsmodellen voor cannabis. Vertel ons wat de Duitsers hebben gedaan:

Bernardo: Toen de Duitsers twee jaar geleden hun regeringscoalitie vormden, was een van de doelen die zij zich voor de zittingsperiode stelden, vooral op initiatief van de Groenen en links, het reguleren van cannabis. Er is inderdaad over veel zaken gesproken die deel zouden uitmaken van die regulering, en uiteindelijk gaan zij, op een vrij beperkte manier, een model van cannabis social clubs reguleren met tamelijk strikte grenzen. Het is een eerste stap, maar er is nog een lange weg te gaan. Vergeleken met Spanje zou het ruim tekortschieten bij wat hier al zonder regulering functioneert.

Interviewer: Dat is interessant, want ik heb twee visies gehoord: de ene over de vraag of het Spaanse model vergelijkbaar is of niet, en dan mensen die zeggen dat dit wetsvoorstel, dat nog niet is aangenomen, iedereen ontevreden heeft gelaten: de cannabisclubs omdat rokers nog steeds worden gedemoniseerd, en anderen die zeggen dat het te ver gaat, beide uitersten. Eerst: wat is het Spaanse model? Is het Spaanse model ‘doe maar wat u wilt’?

Bernardo: Zo zou u het zeker kunnen zeggen, want al 30 jaar zien wij in Spanje verschillende modellen ontstaan. Zo hebben wij ongereguleerde zaadbanken met een omzet van honderden miljoenen per jaar, hebben wij winkels met niet-psychoactieve CBD-cannabis die overal verkopen, zoals u weet, en die niet gereguleerd zijn, en bestaan er al 30 jaar duizenden cannabis social clubs die evenmin gereguleerd zijn. Het lijkt erop dat de autoriteiten het gewoon laten gebeuren, af en toe hard optreden en het probleem niet hebben kunnen aanpakken. Het klopt dat er in de vorige zittingsperiode veel is gedaan om cannabis niet langer te karikaturiseren, zoals de grappen over joints die u eerder noemde: er waren maar liefst vier wetsvoorstellen, één in de Senaat en drie in het Congres, maar geen enkele kreeg de steun die nodig was om te worden aangenomen.

Interviewer: Waarom niet?

Bernardo: In wezen omdat de Socialistische Partij tegenstemde. De PP en VOX zijn volledig tegen de regulering van cannabis. De Socialistische Partij is altijd dubbelzinnig geweest, maar puntje bij paaltje stemde zij altijd tegen. Er waren verschillende voorstellen: één van Esquerra, één van Más País, één van Unidas Podemos en één in de Senaat van de gemengde fractie, bestaande uit veel partijen. Toen het op stemmen aankwam, stemde de PSOE met de PP mee en sneuvelden ze. Dat is in wezen wat er gebeurde.

Interviewer: Wij noemden joints, Bob Marley, het beeld dat mensen hebben die er weinig van weten… Zou het feit dat Duitsland het gebruik van cannabis reguleert, min of meer ambitieus, dat beeld een beetje kunnen veranderen?

Bernardo: Ik denk dat iedereen die in Spanje woont weet dat cannabisgebruik volledig genormaliseerd en geïntegreerd is in onze samenleving; daarom worden er grappen gemaakt over joints. Het is zo gewoon dat het juist vreemd lijkt dat het niet legaal is. Een buitenlander die naar Spanje komt, kan naar cannabisclubs gaan, overal CBD kopen, zaden kopen en de grootste vakbeurs van Europa bezoeken, in een sector die bovendien vele miljoenen euro’s omzet, en als u hem vertelt dat het illegaal is, gelooft hij u simpelweg niet. Het feit dat het al geïntegreerd en genormaliseerd is, zorgt er ook voor dat mensen zeggen: als ik al kan roken, waarom dan reguleren, wat is het probleem? De aanpak hier zou anders moeten zijn, want wanneer men zegt, zoals in Duitsland, dat de zwarte markt wordt ingedamd, klopt dat niet, en hetzelfde geldt voor het innen van belastingen. Allereerst geeft een model van cannabis social clubs niet iedereen die cannabis gebruikt toegang: in Spanje gebruiken 4 miljoen mensen per jaar cannabis, en misschien maar zo’n 200.000 doen dat via clubs; de overige 3,8 miljoen kopen op de zwarte markt, steeds minder hasj. Als wij de zwarte markt willen indammen, moeten wij cannabis integraal reguleren, niet alleen de social clubs. Bovendien zullen cannabisclubs geen belastinginkomsten opleveren, omdat zij geen marihuana verkopen: het zijn in theorie verenigingen van mensen die samen een product telen en het vervolgens tegen kostprijs delen. Het is alsof wij een coöperatie oprichten om tomaten te telen, de kosten betalen en ze vervolgens verdelen. Uiteindelijk moeten wij nadenken over het doel van regulering: belastingen innen, de zwarte markt indammen of clubs beschermen, wat allemaal prima is maar ver achterblijft bij de doelen die zo vaak worden verkondigd. En vooral heeft het gebrek aan regulering van clubs in Spanje het model zelf in wezen vervormd: wat oorspronkelijk kleine verenigingen waren van mensen die op een transversale, democratische en participatieve manier cannabis teelden, zijn in wezen winkels geworden waar mensen cannabis gaan kopen en gebruiken. Ik bekritiseer dat niet, het moet bestaan, maar het gebrek aan regulering heeft deze effecten veroorzaakt die oorspronkelijk niet de bedoeling waren. De enige manier om belastingen te innen, werknemers te beschermen, te voorkomen dat mensen worden beboet, clubs te beschermen en de zwarte markt in te dammen, is dus een veel bredere regulering, terwijl het belangrijkste is te voorkomen dat de verkoop van cannabis verandert in een McDonald’s. Wij moeten ‘McDonaldisering’ voorkomen via een vergunningensysteem met grenzen aan het bezit van meerdere vergunningen en aan verticale integratie, en dat ook het eigen Spaanse model respecteert: de cannabis social clubs.

Interviewer: Zeer interessant. Ik weet niet of er veel modellen zijn; wij kenden het Amsterdamse, dat aan het veranderen is, maar eerder in de tegenovergestelde richting van wat u zou verwachten: naar meer regulering en een moeilijkere toegang.

Bernardo: Wat er in Nederland al die jaren werkelijk heeft bestaan, is niet zozeer een reguleringssysteem als wel een gedoogsysteem. Het is in feite een mislukt systeem, omdat het witwassen door de Staat mogelijk maakt. Coffeeshops kunnen op de zwarte markt inkopen, vaak producten uit conflictgebieden zoals Afghanistan, Pakistan en andere plaatsen, en zodra het product in de coffeeshop is, wordt het witgewassen en gedistribueerd. Twee jaar geleden heeft de Nederlandse regering een vergunningensysteem opgezet dat sterk lijkt op dat van Uruguay, waarbij 10 vergunningen zijn verleend aan zeer grote bedrijven die de coffeeshops mogen bevoorraden, waarmee de ‘achterdeur’ wordt gesloten. In Uruguay bijvoorbeeld bestaat er een integraal systeem, maar in plaats van winkels zoals in de Verenigde Staten is het een door de staat geleid systeem waarin vier bedrijven, als ik het mij goed herinner, vergunningen hebben en alle apotheken in het land bevoorraden die cannabis willen verkopen. Ook social clubs worden op beperkte wijze gereguleerd om die vervorming te voorkomen, zodat zij geen winkels worden en alles op een wat democratischere en transparantere manier verloopt, en thuisteelt is toegestaan. Uiteindelijk volgt elk land zijn eigen kenmerken en wat er al bestaat. Hier in Spanje zou het, zoals wij zeiden, als wij de clubs zouden reguleren zoals Duitsland van plan is en verder niets, om het botweg te zeggen, een druppel op een gloeiende plaat zijn, omdat het de doelen waarvoor wij strijden niet zou bereiken: de zwarte markt indammen, vooral belastingen innen, gebruikers en minderjarigen beschermen, en niet worden beboet omdat u vijf joints in uw zak hebt, die u samen met een boete worden afgenomen. Dat is, laten wij zeggen, waar wij zouden moeten beginnen: het absolute minimum.

Lees ook: Regulering van cannabis in Spanje: goed nieuws met Mónica García als minister van Volksgezondheid · Cannabiswet in Spanje: het wetsvoorstel voor de integrale regulering voor volwassenen · Gevangenschap van Albert Tió legt hardhandig optreden tegen cannabisverenigingen in Spanje bloot