In de vroege uren van woensdag 4 november 2020 kozen de Amerikanen niet alleen een president, maar stemden zij ook voor de legalisering van recreatieve cannabis in Arizona, New Jersey, Mississippi, Montana en South Dakota, waarmee deze staten zich aansluiten bij de vele Amerikaanse staten waar cannabisgebruik al jaren genormaliseerd is. Dit is slechts een van de recentste overwinningen voor de regulering van cannabis, in een periode waarin landen als Canada, het grootste deel van de Verenigde Staten, Uruguay, Colombia, Duitsland, Israël, Mexico, Argentinië, Italië, Libanon en Ecuador, naast vele andere, stappen hebben gezet richting normalisering van de plant, voor medicinaal of recreatief gebruik.
Een niet te stoppen golf van regulering
We bevinden ons dus in een internationale context van cannabisregulering en grote vooruitgang op het gebied van de rechten en vrijheden van cannabisgebruikers, waarbij elke dag meer landen toetreden tot een veelbelovende markt die financiële adviesbureaus op miljarden euro’s waarderen. De meest optimistische prognoses voorspellen het begin van het einde van de zwarte markt, een einde aan het lijden van patiënten zonder toegang tot medicinale cannabis, duizenden nieuwe banen in een nieuwe industrie en miljoenen euro’s aan belastinginkomsten voor nationale economieën. Men zou verwachten dat Spanje zich bij deze nieuwe golf van wettelijke normalisering zou aansluiten: het land heeft ideale omstandigheden voor de teelt van cannabis, meer dan 4 miljoen regelmatige gebruikers en uitgestrekte plattelandsgebieden die behoefte hebben aan een nieuwe groene industrie, en het was een van de pioniers van de zogenoemde ‘cannabisverenigingen‘. Maar terwijl de rest van de wereld het voortouw neemt, heeft Spanje ervoor gekozen achter te blijven en de sociale en economische kans die cannabisregulering biedt te laten liggen. De afgelopen jaren zijn de autoriteiten een onbegrijpelijke klopjacht begonnen op cannabisverenigingen (organisaties zonder winstoogmerk die hun eigen leden bevoorraden, zodat zij niet op de illegale markt hoeven te kopen), die doet denken aan de absurde invallen uit de tijd van de drooglegging in de Verenigde Staten. Bijna elke dag verschijnt er in de pers nieuws over politie-invallen bij een cannabisvereniging of een kwekerij in Spanje. Kijk naar de krantenkoppen online en ‘inval’, ‘opgerold’, ‘inbeslagname’ en ‘arrestaties’ zijn de woorden die het vaakst aan cannabisnieuws worden gekoppeld.
Albert Tió, cannabisactivist
Een van de bekendste zaken in Catalonië en Spanje is die van Albert Tió, een vooraanstaande activist in de verenigingsbeweging en voorzitter van de Federatie van Zelfregulerende Cannabisverenigingen van Catalonië (FedCAC). Samen met de Catalaanse Federatie van Cannabisverenigingen (CatFAC) stond FedCAC aan de basis van de wet op cannabisclubs die Catalonië in 2017 aannam en die later door het Grondwettelijk Hof werd vernietigd. Bij de cannabisvereniging ‘AIRAM‘, in het bestuur waarvan Albert zat, werd een inval gedaan en de politie nam de teelt in beslag waarmee de leden werden bevoorraad. Later werd hij veroordeeld door de Audiencia Provincial van Barcelona, en het vonnis werd bevestigd door het Spaanse Hooggerechtshof, waardoor de veroordeling van hem en andere leden van AIRAM wegens verboden vereniging en misdrijven tegen de volksgezondheid onherroepelijk werd.
Op 18 november meldde Tió, vader van twee jongens van vier en vijf jaar en een dochter van zestien, zich bij de gevangenis van Lledoners. Hij moet een straf van vijf jaar uitzitten, terwijl hij wacht op het antwoord van de Spaanse regering op zijn gratieverzoek en op het verzoekschrift dat zijn verdediging voorbereidt voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Als het verzoekschrift ontvankelijk wordt verklaard, wordt dat een cruciale beslissing en de laatste hoop van de beweging van cannabisverenigingen om het hoogste hof de doctrine van gedeelde consumptie te laten erkennen, evenals het recht van leden van cannabisverenigingen en -clubs om hun eigen cannabisgebruik te organiseren. «Uiteindelijk hebben ze ons op één hoop gegooid met drugshandelaren, zonder rekening te houden met het feit dat we teelden voor een gesloten circuit, voor persoonlijk gebruik, op een plek die geen reclame maakte, waar minderjarigen niet binnen mochten en waar artsen en psychologen aanwezig waren om risicovol gebruik te monitoren», vertelde Tió aan de krant Público in een van zijn laatste interviews. «We zien dat verenigingen worden vervolgd, en zodra ze de kans krijgen om bij een vereniging binnen te vallen, haar aan te klagen en vervolgens te veroordelen, doen ze dat. En nu ook zaadbanken. Wat is het volgende? Growshops?», vroeg de activist zich verontwaardigd af. Op 10 november hield de campagne Consumo con Derechos (Consumptie met rechten) een persconferentie met de activist en de andere veroordeelde leden van AIRAM om gratie te vragen, de toenemende criminalisering van de beweging van cannabisverenigingen in de afgelopen jaren aan de kaak te stellen en een alomvattende regulering van cannabisgebruik te eisen.
De vervolging van cannabisverenigingen
Een van de regio’s waar deze vervolging het sterkst voelbaar is, zijn de Balearen. Door de verspreiding van deze organisaties op de eilanden en het gebrek aan rechtszekerheid is het Openbaar Ministerie een campagne gestart die in de afgelopen vier jaar heeft geleid tot meer dan 25 invallen bij cannabisclubs op Mallorca en meer dan 50 arrestaties. Deze vervolging van cannabisverenigingen en -clubs is echter niets nieuws. Vanaf augustus 2013 werden zij een doelwit van het Openbaar Ministerie bij het Hooggerechtshof (Fiscalía General del Estado), en vanaf 2015 wees het Spaanse Hooggerechtshof zijn eerste arresten, restrictief, prohibitionistisch en niet in lijn met de maatschappelijke realiteit, in zaken als ‘Ebers‘ in Bilbao, ‘Three Monkeys‘ in Barcelona en ‘Pannagh‘, de vereniging van de doorgewinterde activist Martín Barriuso, eveneens in Bilbao.
De arresten van het Spaanse Hooggerechtshof tegen deze verenigingen, aanvankelijk veroordelingen, werden na beroepen bij het Grondwettelijk Hof vrijspraken op grond van onoverkomelijke rechtsdwaling, maar het duidelijke standpunt van de rechtbanken veranderde geen haar: de activiteit van cannabisclubs en -verenigingen is geen gedeelde consumptie en is niet rechtmatig. Deze invallen hebben het idee verspreid dat de autoriteiten een voorbeeld willen stellen, om de regulering af te remmen en verwarring te zaaien onder gebruikers, activisten en cannabisverenigingen. Het probleem gaat echter verder dan individuele rechten en vrijheden. Recenter, tijdens de covid-19-lockdown, riep het Spaanse Observatorium voor Medicinale Cannabis (OEDCM) op tot een oplossing voor de medicinale gebruikers van cannabisverenigingen, zodat zij toegang konden krijgen tot de cannabis die deze patiënten als essentieel goed in hun dagelijks leven nodig hebben. Omdat deze organisaties niet gereguleerd zijn, konden patiënten tijdens de noodtoestand geen cannabis verkrijgen, en wie daar wel in slaagde, deed dat met grotere risico’s en tegen veel hogere kosten voor behandelingen die zij nodig hebben. Bovendien hebben veel werkende leden van deze clubs en verenigingen, die zich in een irreguliere en onbeschermde situatie bevinden, sinds het begin van de pandemie geen toegang gehad tot enige overheidssteun of regeling voor tijdelijke werkloosheid (ERTE).
Wanneer komt er echte regulering?
Ondanks de moties, niet-wetgevende voorstellen en volksinitiatieven die zijn ingediend door organisaties als Regulación Responsable, het Spaanse Observatorium voor Medicinale Cannabis en de Confederatie van Cannabisverenigingen, onder andere, waarin wordt aangedrongen op juridische vooruitgang bij de regulering van cannabis, heeft nog geen enkel initiatief vrucht afgeworpen of tot echte verandering geleid. Cannabisverenigingen en -clubs verkeren nog altijd in een zeer moeilijke juridische positie, met de tijd niet aan hun zijde, in afwachting van een langverwachte en rechtvaardige regulering, terwijl steeds meer landen in de wet vastleggen wat al een maatschappelijke realiteit is.
Onlangs maakte Unidas Podemos bekend te werken aan een wetsvoorstel om cannabis in Spanje alomvattend te reguleren. Volgens Lucía Muñoz, woordvoerster van de partij in de Gemengde Commissie voor de Studie van Verslavingsproblemen, in een interview dat werd gepubliceerd in El Confidencial, wil de toekomstige wet een grotere rol geven aan cannabisverenigingen en aan de groepen die al jaren aan zelfregulering werken. De belangrijkste punten van het wetsvoorstel zouden recreatief en medicinaal gebruik, thuisteelt en marktregulering via vergunningen en verkooppunten omvatten. Intussen wacht Albert Tió deze ontwikkelingen in de gevangenis af met een constructieve en bewonderenswaardige houding, ervan overtuigd dat zijn vreselijke situatie zal bijdragen aan de doelen van de cannabisbeweging: een alomvattende regulering van cannabis die rechtvaardig is voor gebruikers en de samenleving als geheel, minderjarigen beschermt en in heel Spanje welvaart en banen creëert. Gezien de complexiteit van de situatie, met bijna alles tegen zich, moeten de bedrijven, activisten, gebruikers en organisaties die samen het ecosysteem van het cannabisactivisme vormen, zich bezinnen en deze titanische taak samen aangaan. #UnionCannabica op alle niveaus is noodzakelijker dan ooit, zodat de repressiemachine niet uiteindelijk een sector vernietigt waarvan we dachten dat hij gevestigd was.
Een dikke knuffel en heel veel kracht voor Albert en voor iedereen die in afwachting van een proces wegens cannabis het risico loopt de gevangenis in te gaan.
Lees ook: Wat is een cannabis social club in Spanje en hoe werkt het? · Een cannabisclub runnen in Spanje: leden, betalingen, voorraad en juridische risico’s · Een cannabisclub openen in Spanje: vereisten en stappen
Juridisch advies nodig?
Bij S&F Abogados zijn wij gespecialiseerd in cannabisrecht. Ontdek onze dienstverlening voor cannabisverenigingen, plan een online consult of bel ons op +34 919 532 802.
